W Polsce brakuje biegłych sądowych

Wymiar sprawiedliwości w Polsce stoi przed narastającym wyzwaniem, które bezpośrednio wpływa na czas trwania postępowań sądowych oraz jakość wydawanych orzeczeń. Mowa o deficycie biegłych sądowych, specjalistów, których opinie są niezbędne do rozstrzygania spraw wymagających wiedzy eksperckiej z dziedzin takich jak medycyna, technika, informatyka czy finanse.

Problem dostępności ekspertów

Obecnie sądy w całym kraju zmagają się z przewlekłością postępowań, wynikającą w dużej mierze z trudności w pozyskaniu opinii biegłych. Wiele postępowań karnych i cywilnych utyka w martwym punkcie, ponieważ lista specjalistów w określonych, niszowych dziedzinach jest drastycznie krótka. Sytuacja ta stawia pod znakiem zapytania zasadę prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Przyczyny zjawiska

Główne powody, dla których brakuje chętnych do pełnienia funkcji biegłego, to przede wszystkim:

• Niskie stawki wynagrodzeń, które często nie przystają do realiów rynkowych specjalistów wysokiej klasy.
• Wysoka odpowiedzialność zawodowa i karna za treść wydawanej opinii.
• Ogromne obciążenie pracą, które często koliduje z główną działalnością zawodową eksperta.

Warto dodać, że biegły to często lekarz, inżynier czy księgowy, który w swojej prywatnej praktyce zarabia znacznie więcej niż wynosi urzędowa stawka za godzinę pracy dla sądu. Ta dysproporcja sprawia, że eksperci rezygnują z wpisu na listę biegłych, wybierając bardziej dochodowe i mniej stresujące zlecenia komercyjne.

Konsekwencje dla wymiaru sprawiedliwości

Brak biegłych to nie tylko dłuższe oczekiwanie na wyrok, ale także ryzyko obniżenia jakości dowodów. W sytuacjach, gdy sąd nie może znaleźć odpowiedniego specjalisty, często zmuszony jest korzystać z usług osób o mniejszym doświadczeniu lub czekać miesiącami na wolny termin u renomowanego eksperta. Ciekawostka: w niektórych skomplikowanych sprawach medycznych strony potrafią czekać na opinię zespołu biegłych nawet ponad dwa lata.

Jakie zmiany są potrzebne?

Eksperci wskazują, że konieczna jest kompleksowa reforma systemu powoływania i wynagradzania biegłych. Do kluczowych postulatów należą:

1. Waloryzacja stawek za sporządzanie opinii sądowych.
2. Uproszczenie procedur administracyjnych związanych z rozliczaniem pracy biegłych.
3. Wprowadzenie systemowych zachęt dla specjalistów z branż deficytowych, takich jak cyberprzestępczość czy nowoczesne technologie budowlane.

Podsumowując, problem braku biegłych sądowych wymaga szybkiej reakcji ustawodawcy. Tylko poprzez atrakcyjne warunki pracy oraz docenienie roli eksperta w procesie, możliwe będzie przywrócenie sprawności polskiemu wymiarowi sprawiedliwości i zapewnienie obywatelom prawa do rzetelnego, a przede wszystkim sprawnego procesu.