Czego nie ma w układzie SI?

Współczesny świat opiera się na Międzynarodowym Układzie Jednostek Miar (SI), który stanowi fundament nauki, techniki i handlu. Choć system ten jest niezwykle precyzyjny i logiczny, warto pamiętać, że nie jest on zbiorem absolutnie wszystkich możliwych wielkości fizycznych. Zrozumienie tego, czego w nim brakuje, pozwala lepiej pojąć granice ludzkiej wiedzy pomiarowej oraz specyfikę zjawisk, które wymykają się standardowym definicjom metrologicznym.

Pojęcia niemierzalne i subiektywne

Układ SI został stworzony w celu obiektywizacji pomiarów zjawisk fizycznych, dlatego całkowicie pomija on wymiary subiektywne. W systemie tym nie znajdziemy jednostek dla odczuć, takich jak ból, poziom szczęścia czy intensywność doznań estetycznych. Choć psychofizyka próbuje przypisywać wartości liczbowe pewnym reakcjom organizmu, nie są one częścią standardu SI, ponieważ brakuje im uniwersalnej powtarzalności oraz fizycznego wzorca, który byłby niezależny od obserwatora.

Wielkości niemające wymiaru

Wiele parametrów używanych w nauce to tzw. wielkości bezwymiarowe. Choć są one niezbędne w fizyce, nie posiadają własnej jednostki w układzie SI, gdyż wyrażają stosunek dwóch wielkości o tym samym wymiarze. Przykłady obejmują:

• Współczynnik tarcia,
• Współczynnik załamania światła,
• Stałą struktury subtelnej.

Warto zauważyć, że choć matematycznie są one poprawne, układ SI traktuje je jako wartości liczbowe bez jednostek, co dla wielu początkujących badaczy bywa mylące, gdyż nie podlegają one klasycznemu przeliczaniu na metry czy sekundy.

Zjawiska poza zasięgiem klasycznej metrologii

Istnieją obszary, w których stosowanie jednostek SI jest niepraktyczne lub wręcz niemożliwe. Dotyczy to przede wszystkim:

1. Zjawisk czysto informacyjnych: Ilość informacji, mimo stosowania bitów czy bajtów, nie jest jednostką SI, gdyż informacja jest pojęciem abstrakcyjnym i logicznym, a nie fizyczną substancją.
2. Wartości ekonomicznych i społecznych: Choć waluty są przeliczalne, nie stanowią one jednostek fizycznych, ponieważ ich wartość jest płynna i zależna od umów społecznych, a nie od niezmiennych praw natury.

Dlaczego układ SI pozostaje ograniczony?

Eksperci podkreślają, że siła układu SI tkwi w jego precyzyjnej definicji opartej na stałych fizycznych, takich jak prędkość światła czy stała Plancka. System ten nie może zawierać wszystkiego, ponieważ każda nowa jednostka wymagałaby definicji powiązanej z fundamentalną własnością materii lub energii. Wprowadzenie jednostek dla zjawisk, które są zmienne w czasie lub zależne od kontekstu kulturowego, zniszczyłoby spójność i wiarygodność całego systemu, który jest fundamentem współczesnej inżynierii.

Podsumowując, brak pewnych pojęć w układzie SI nie jest wadą, lecz konsekwencją dążenia do obiektywizmu. Nauka musi oddzielać to, co mierzalne w sposób powtarzalny i uniwersalny, od tego, co jest domeną filozofii, psychologii czy teorii informacji. Dzięki temu świadomemu ograniczeniu, układ SI może służyć jako niezawodne narzędzie w laboratoriach na całym świecie, zapewniając spójność pomiarową niezbędną dla postępu technologicznego.