Czego nauczyciel nie ma prawa robić?

Relacja na linii uczeń-nauczyciel powinna opierać się na wzajemnym szacunku oraz przestrzeganiu norm etycznych i prawnych. W polskim systemie oświaty prawa ucznia są ściśle określone, a nauczyciel, jako funkcjonariusz publiczny, jest zobowiązany do działania w granicach prawa. Każde przekroczenie tych granic nie tylko narusza godność młodego człowieka, ale może skutkować konsekwencjami dyscyplinarnymi dla pedagoga.

Naruszenie godności osobistej i nietykalności

Nauczyciel bezwzględnie nie ma prawa stosować jakichkolwiek form przemocy, zarówno fizycznej, jak i psychicznej. Niedopuszczalne jest stosowanie kar cielesnych, szarpanie, popychanie czy wywieranie presji fizycznej. Równie istotne jest zakazanie werbalnego poniżania ucznia. Wyśmiewanie, używanie wulgaryzmów, ironiczne komentarze dotyczące wyglądu czy sytuacji rodzinnej ucznia są rażącym naruszeniem zasad etyki zawodowej. Nauczyciel ma obowiązek dbać o to, by w klasie panowała atmosfera bezpieczeństwa, a nie lęku.

Ochrona danych osobowych i prywatności

W dobie cyfryzacji, kwestia prywatności stała się kluczowym elementem E-E-A-T. Pedagodzy nie mają prawa upubliczniać ocen ucznia przed całą klasą w sposób, który ma na celu jego zawstydzenie, ani udostępniać informacji o jego postępach w nauce osobom nieuprawnionym. Ponadto, nauczyciel nie może:

• Wymuszać na uczniu ujawniania informacji dotyczących życia prywatnego jego rodziny.
• Wykorzystywać wizerunku ucznia w mediach społecznościowych bez pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych.
• Przeglądać zawartości prywatnych przedmiotów ucznia (np. telefonu, plecaka) bez obecności świadka lub w sytuacjach nieuzasadnionych bezpośrednim zagrożeniem bezpieczeństwa.

Sprawiedliwość w ocenianiu

Nauczyciel ma obowiązek oceniać uczniów w sposób obiektywny i transparentny. Niedozwolone jest stosowanie ocen jako narzędzia do walki z uczniem lub wywierania na nim nacisku. Ocenianie musi być zgodne z kryteriami zawartymi w przedmiotowym systemie oceniania (PSO). Niedopuszczalne praktyki to:

1. Stawianie ocen za zachowanie, które nie mają związku z wiedzą merytoryczną (chyba że reguluje to statut szkoły).
2. Stosowanie odpowiedzialności zbiorowej, czyli karanie całej klasy za przewinienie jednostki.
3. Zaniżanie ocen z powodu osobistych uprzedzeń do ucznia lub jego rodziców.

Granice w relacjach pozaszkolnych

Profesjonalizm wymaga zachowania dystansu. Nauczyciel nie powinien nawiązywać z uczniami relacji o charakterze intymnym ani nadmiernie poufałym, które mogłyby prowadzić do nadużyć władzy. Utrzymywanie kontaktu z uczniami przez prywatne komunikatory w sprawach niezwiązanych z procesem edukacyjnym jest wysoce niewskazane i często sprzeczne z wewnętrznymi regulaminami placówek. Zawsze warto pamiętać, że bezpieczeństwo i dobrostan ucznia stanowią priorytet, a wszelkie sygnały naruszające te wartości powinny być niezwłocznie zgłaszane do dyrekcji szkoły.