Co się dzieje jak królową pszczół umiera?

Śmierć królowej pszczół to dla pszczelej rodziny sytuacja krytyczna, która uruchamia w ulu szereg precyzyjnie zaprogramowanych przez naturę mechanizmów obronnych. Pszczoły miodne posiadają niezwykłą zdolność do wykrywania braku feromonu matki, znanego jako feromonu królowej, niemal natychmiast po jego zaniku. Gdy pszczoły robotnice orientują się, że ich matka przestała wydzielać odpowiednie substancje chemiczne lub po prostu zginęła, w ulu następuje wyraźna zmiana w zachowaniu całego roju.

Reakcja pszczelej rodziny

W pierwszej fazie po utracie matki, pszczoły wpadają w stan swoistego niepokoju, który objawia się głośniejszym bzyczeniem i chaotycznym poruszaniem się po plastrach. Jeśli w ulu znajdują się młode larwy w wieku poniżej trzech dni, robotnice podejmują błyskawiczną decyzję o wychowaniu nowej królowej. Wybrane komórki z larwami są przekształcane w tzw. mateczniki ratunkowe, a larwy wewnątrz nich zaczynają być intensywnie karmione mleczkiem pszczelim, co determinuje ich rozwój w pełnowartościowe matki pszczele.

Proces wychowu nowej matki

Proces ten jest dowodem na niezwykłą ekspertyzę natury w zarządzaniu przetrwaniem kolonii. Aby zastąpić zmarłą królową, pszczoły muszą wykonać następujące kroki:

• Wyselekcjonować odpowiednią liczbę larw robotnic do przekształcenia.
• Zbudować specjalne, powiększone komórki (mateczniki) z wosku.
• Zapewnić larwom dietę bogatą w białko i hormony, które wyłączą rozwój narządów rozrodczych typowych dla robotnic.
• Oczekiwać na wygryzienie się nowej matki, co trwa zazwyczaj około 16 dni od momentu złożenia jaja.

Co jeśli brak jest czerwiu?

Sytuacja staje się dramatyczna, gdy w ulu nie ma młodych larw, z których można by wychować nową następczynię. Wówczas rodzina skazana jest na powolną śmierć, ponieważ bez matki w ulu nie pojawiają się nowe pokolenia robotnic. W takich przypadkach często dochodzi do zjawiska tzw. trutówki. Niektóre robotnice, w wyniku braku feromonów matki, zaczynają składać niezapłodnione jaja. Z tych jaj wylęgają się wyłącznie trutnie, co jest sygnałem, że kolonia nie posiada już zdolności do regeneracji i nieuchronnie zmierza ku upadkowi.

Znaczenie interwencji pszczelarza

W nowoczesnej gospodarce pasiecznej pszczelarze monitorują stan uli, aby zapobiegać takim sytuacjom. Profesjonalna opieka nad pszczołami opiera się na regularnych przeglądach, podczas których sprawdza się obecność jaj oraz samej matki. Jeśli pszczelarz stwierdzi brak królowej, może podjąć decyzję o:

1. Poddaniu nowej, unasiennionej matki z innej pasieki.
2. Dołączeniu ramki z czerwiem otwartym z innej rodziny, aby pszczoły mogły same wychować nową matkę.
3. Połączeniu osieroconej rodziny z inną, silną rodziną pszczelą.

Podsumowując, śmierć królowej to dla ula test na przetrwanie. Dzięki instynktownej wiedzy i zdolnościom adaptacyjnym, pszczoły potrafią w krótkim czasie naprawić swój system zarządzania. Jednakże, w obliczu braku odpowiedniego materiału biologicznego, to właśnie odpowiedzialność człowieka i jego wiedza merytoryczna pozwalają uratować kolonię przed wyginięciem.